به دارآویختن حسن پورشیرازی تا حکایت کارگردانی که «تیمور لنگ» شد

 







به دارآویختن حسن پورشیرازی تا حکایت کارگردانی که «تیمور لنگ» شد
به رغم حرف و حدیث‌هایی که در بدو ساخت سریال تاریخی «نردبام آسمان» درخصوص تصویربرداری برخی صحنه‌ها در بناهای اصلی و در خارج از کشور مطرح بود، عوامل این سریال در شهرک سینمایی غزالی کار را آغاز و ادامه داده‌اند. سریال به دوبخش کاشان و سمرقند تقسیم می‌شود و در حال حاضر بخش کاشان به شیوه‌ی تصویربرداری جدید(HD) در حال تصویربرداری است.
از پشت صحنه‌ی این سریال به کارگردانی محمد حسین لطیفی این گونه روایت شده است:
به گزارش ایسنا، «حاکم شهر کاشان به همراه خاتون، ندیمه و عده‌ای از سربازان نیزه به‌دست از نردبان بزرگی که در پشت قلعه تعبیه شده است بالا می‌روند؛ آنان قرار است از آن بالا که شاید کمی به آسمان نزدیک‌تر است، شاهد به دار آویخته‌شدن یکی از آزادی‌خواهان دوران غیاث‌الدین جمشید کاشانی به نام صفدر باشند که دم آخر نیز آزادی‌خواهی را فریاد می‌زند.
خاتون ایرانی شهر کاشان، اساسا از به دار آویخته‌شدن صفدر ناراضی است و دوست ندارد این صحنه را ببیند؛ او از روی مردمی که در حمایت از صفدر در میدان شهر کاشان جمع شده‌اند خجالت می‌کشد.
صفدر را جلادان می‌آورند، او با لباس‌هایی پاره و صورتی خون‌آلود از پله‌های محل اعدام بالا می‌رود و مردم در حمایت از او فریاد اعتراض سر می‌دهند. سربازان بعضی سواره و برخی دیگر پیاده، سعی در آرام‌کردن مردم را دارند و حاکم شهر از آن بالا که شاید به آسمان نزدیک‌تر است، سعی دارد خوشحالی خود را از مردمش مخفی کند.
«اگر حرفی برای گفتن داری بگو تا مردم فکر نکنند حکومت خلاف شرح می‌کند …»
این جملاتی است که درآخرین لحظات مرگ خطاب به یکی از آزادی‌خواهان قرن هشتم هجری و دوره‌ای که شاهرخ در آن پادشاهی می‌کند، گفته می‌شود.
کارگردان: «کات …»
این صدای محمدحسین لطیفی است که با آرامشی خاص با بلندگویی که برایش در نظر گرفته‌اند، به گوش می‌رسد.
با فرمان توقف کارگردان، همگی از حرکت می‌ایستند و لطیفی یک‌بار دیگر فضای صحنه را برای خاتون و حاکم (با بازی ماه‌چهره خلیلی و حسین معلومی) شرح می‌دهد.
قرار است هربارنماهایی که از چهره‌ی این دو بربالای برج گرفته می‌شود، نزدیک‌تر باشد و لطیفی از خاتون می‌خواهد که در یکی از همین نماها نگاهی زیرکانه بر شوهر انداخته و شوهرش نیز خوشحالی خود را از اتفاقی که در حال جریان است، مخفی کند.
بالای برج هوا به شدت گرم است و بازیگران پس از این‌که به سختی از نردبان بالا می‌روند، از تماشای دکورهای شهرک سینمایی غزالی از آن بالا به وجد می‌آیند؛ اما دیری نمی‌پاید که گرمی هوا براین اشتیاق غلبه کرده و به شدت از عوامل طلب آب می‌کنند.
دراین میان «ماه‌چهره‌ خلیلی» با لباس‌های سنگینی که بر تن و تاجی که برسر دارد شرایط دشواری را تحمل می‌کند.
به گفته‌ی او، تا دو ـ سه روز پس از برسر گذاشتن تاج سر درد داشته است، اما حال به لباس‌هایش عادت کرده است.
خلیلی ایفاگر نقش زن حاکم است که دراین صحنه آبستن است و قرار است درصحنه‌های بعدی پسری به‌نام «مهربان» را به‌دنیا بیاورد که در آینده همبازی «غیاث» می‌شود.
ماه چهره خلیلی که تحمل این سختی‌ها را وظیفه‌ی خود می‌داند، درباره‌ی نقش خود به عنوان شهربانوی شهر کاشان، می‌گوید: حاکم آدمی ظالمی است که روی غیاث‌الدین جمشید کاشانی حساسیت بسیار دارد. حاکم می‌ترسد که مبادا غیاث‌الدین، روزی علیه او به پا خیزد و برای همین به‌شدت کارهای او را تحت نظر می‌گیرد. از طرفی خاتون که از بچگی غیاث را می‌شناسد و او را دوست دارد و حکیم (پدر غیاث) نیز از دوستان خانوادگی آن‌ها است، در طول قصه از غیاث‌الدین جمشید کاشانی حمایت‌های بسیار می‌کند.
وی که علاوه بر «نردبام آسمان» در سریال‌های تاریخی درحال ساخت «درچشم باد»،«کلاه پهلوی» و«مختارنامه» هم بازی می‌کند، هماهنگی و برنامه‌ریزی را عاملی برای پیش نیامدن مشکلات حضور همزمان در چهار سریال تاریخی می‌داند.
«ماه‌چهره خلیلی» درعین حال اذعان می‌کند که این اتفاق برای حس و حال خود بازیگر بسیار سخت است و ادامه می‌دهد: سوئیچ‌کردن بین نقش یک زن ایرانی کامل در سریال «درچشم باد» و سپس ایفای نقش خواهر مختار که شخصیتی کاملا منفی است، به همراه بازی درنقش زنی انگلیسی در کلاه پهلوی کمی دشوار است؛ اما به هرحال این کار ما است و باید درست هم انجام شود.
این بازیگر درعین حال به خبرنگار ایسنا می‌گوید که فرقی برایش ندارد که در سریالی تاریخی بازی می‌کند یا در سریالی که قصه‌ای روز دارد، آن چه مهم است فیلمنامه است و پس از خواند سناریو نقش را انتخاب می‌کند.
برخلاف «ماه‌چهره خلیلی» که حاکم شهر کاشان را آدم ظالمی می‌داند، حسین معلومی ایفاگر این نقش، حاکم کاشان را دارای شخصیتی متفاوت با حاکم‌هایی که در اغلب فیلم‌ها و سریال‌ها دیده‌ایم، می‌بینید. او به خبرنگار ایسنا می‌گوید: آقای لطیفی اصرار داشتند که نمی‌خواهند این حاکم همانند بسیاری از حاکم‌هایی که تا به‌حال تصویر شده‌اند، خشن باشد. علتش هم این است که این حاکم زن ایرانی دارد و این زن مسلمان خیلی به هنر و فرهنگ علاقه‌مند است. این مساله باعث شده است حاکم که به زنش هم علاقه‌ی بسیاری دارد، به چنین مسائلی گرایش پیدا کند و در پایان سریال می‌بینیم آن شخصیتی که از حاکم انتظار داشتیم، صحیح نبوده است.
حسین معلومی که در شش قسمت از این سریال حضور دارد ادامه می‌دهد: علیرغم این‌که حاکم یک‌بار غیاث‌الدین جشمید کاشانی را می‌گیرد و می‌خواهد او را اعدام کند، اما او را به‌دلایلی می‌بخشد؛ همچنین درنهایت این خود حاکم است که سرمایه‌گذاری می‌کند تا غیاث‌الدین جشمید کاشانی در سمرقند تحصیل کند.
به گفته‌ی این بازیگر ساخت سریال‌های تاریخی به مراتب دشوارتر از سریال‌هایی است که قصه روز دارند چرا باید تاریخ درست ادا شود.
در سریال «نردبامی بر آسمان» که با عنوان جدید «نردبام آسمان» معرفی می‌شود، حسین لطیفی علاوه بر کارگردانی، ایفای نقش هم می‌کند.
او که هنوز مقابل دوربین نرفته است، از اعلام این خبر به عنوان یک کارکرد رسانه‌ای یاد می‌کند.
لطیفی دراین باره می‌گوید: از سربدشانسی یا هر مقوله‌ی دیگری، پس از گریمی که آقای بابایی انجام دادند به این نتیجه رسیدیم که بیش از همه خود من به چهره‌ای که از تیمور لنگ به ثبت رسیده‌ است شبیه شده‌ام و البته تنها در ۳ ـ ۴ دقیقه از این سریال بازی دارم.
لطیفی بیشترین سختی را در بخش لحن و گویش تاریخی سریال «نردبام آسمان» متحمل می‌شود و به ایسنا می‌گوید که تلاش می‌کند با خطایی چند درصدی به موفقیتی در ارتباط لحن و گویش سریالهای تاریخی برسد.
این کارگردان سینما و تلویزیون که آثار موفقی را در ارتباط مخاطب داشته است، برای نخستین‌بار کارگردانی سریالی تاریخی را تجربه می‌کند. با این حال سعی کرده است که خودش را در «نردبام آسمان» حفظ کند و سبک و سیاق متفاوتی را اختیار نکند.
لطیفی سعی کرده است سریالی را بسازد که بیننده ارتباطش را با اثر قطع نکند و درعین حال از تاریخ هم دور نشود.
او می‌گوید: رعایت این دو ویژگی حد میانه‌ و تعادلی را طلب می‌کند که کار سختی است؛ دعا کنید به زمین نخورم که اگر به زمین خوردم حتما اجتناب‌ناپذیر بوده است.
مدیر هنری این سریال ایرج رامین‌فر است که علاوه بر خانه غیاث‌الدین جمشید کاشانی، دکورهایی چون دارالحکومه، مکتب‌خانه، مسجد، میدان شهر کاشان، دروازه‌ و بازار به همراه چندین لوکیشن‌ فرعی را در فاز کاشان درنظر گرفته است.
در لوکیشن‌ میدان شهر کاشان که به همین فاز کاشان اختصاص دارد، بخش‌هایی از لوکیشن‌ دارالحکومه هم قابل رویت است و در حقیقت خاتون و حاکم از بالای همین لوکیشن نظاره‌گر صحنه اعدام صفدر هستند.
طناب‌دار درست در وسط میدان شهر کاشان بنا شده است و صفدر را با لباسی پاره و چهره‌ای خونین از شکنجه‌هایی که متحمل شده‌است، پای چوبه‌ی ‌داری که بر سکویی بلند برپا شده‌است، می‌آورند. از میان چهره‌ای که به خون‌وخاک آغشته شده است، حسن پورشیرازی، بازیگر نقش صفدر را به سختی می‌توان شناخت. حضور او در پای چوبه‌ی‌دار با این توضیح محمدحسین لطیفی همراه می‌شود:
«داروغه از اسب پیاده می‌شود و به کنار صفدر می‌آید؛ او از صفدر می‌خواهد که حرف آخرش را پیش از اعدام بزند؛ درهمین حین صفدر بار دیگر مردم را به تقوا دعوت می‌کند و برطناب دارد بوسه می‌زند؛ در سمتی دیگر جمشید برای مردم شروع به سخنرانی می‌کند که ای مردم چرا می‌گذارید او را به دار بیاویزند…»
نقش «داروغه» را محمدرضا داوود‌نژاد بازی می‌کند که بیش از دوماه است با این سریال همکاری دارد.
او نقشش را با جمله‌ای کوتاه این گونه توضیح می‌دهد: داروغه کاشان شهر را به لحاظ نظامی اداره می‌کند.
داوودنژاد مشکلات بازی در سریال‌های تاریخی را غیرقابل مقایسه با سریال‌هایی که قصه‌های روز دارند، می‌داند و به خبرنگار ایسنا می‌گوید: شرایط سریال‌های تاریخی بسیار سخت است. گرمای شدید هوا، لباس‌های ضخیم و غیره مشکلات بازیگران را دوچندان می‌کند و دراین بین تنها عشق است که آدم را نگه می‌دارد.
در دکورهای میدان کاشان کودکانی که به عنوان هنرور در صحنه حاضر شده‌اند با همان لباس‌های قدیمی دنبال هم می‌دوند و پسر نوجوانی که لباس کودکان قرن هفتم هجری را به تن دارد، کنار دکان هندوانه‌فروشی که باحصیر ساخته شده است، ایستاده و بادیدن خبرنگاران و عکاسان با خنده می‌گوید:
ـ «۵ کیلو … هزار»
ـ «سکوت …»
صدای فریاد بلند حسن لبافی، دستیار اول کارگردان که با استفاده از بلندگو بلندتر هم می‌شود، ۲۵۰ هنروری که درنقش مردم عادی یا سربازان حاکم دور چوبه‌ی‌ دار شده‌اند را به سکوت فرا می‌خواند.
او که محمدحسین لطیفی را با عنوان «حاج حسین» صدا می‌زند، هربار که صحنه را توضیح یا تذکری می‌دهد، هیچ‌کس جرات حرف‌زدن ندارد.
از پشت صحنه‌ی سریال «نردبام آسمان»، فریادهای حسن لبافی در این روز با ورود عزت‌الله ضرغامی، رییس سازمان صدا‌وسیما، دکتر ولایتی و حسین مظفر (رییس شورای نظارت برسازمان صدا‌وسیما) در پشت صحنه سریال همراه می‌شود.
با این حال لبافی بازهم برای رهبری گروه و توضیح صحنه با جدیت فریادهایش را ادامه می‌دهد که همین مساله ضرغامی را به خنده می‌اندازد.
صحنه آوردن حسن پورشیرازی پای چوبه‌ی‌دار باید هرچه سریع‌تر مقابل میهمانان تصویربرداری شود و در نتیجه برتکاپوی لطیفی و گروهش افزوده می‌شود.
رییس صدا‌وسیما و میهمانانش پس از گفت‌وگویی با عوامل سریال «نردبام آسمان» به سرعت بر پله‌های دارالحکومه جای می‌گیرند و از آن جا نظاره‌گر صحنه هستند. حضور آنان در پشت صحنه با توضیحات محسن علی‌اکبری، تهیه‌کننده نیز توام است که به آنان می‌گوید «سکانسی که شاهد تصویربرداری آن هستند شامل ۱۴۰ تا ۱۵۰ پلان است و تصویربرداری آن از روز گذشته شروع شده است.»
او توضیح می‌دهد که ریتم این‌کار بسیار تند است و برای همین تعداد پلان‌های هرسکانس زیاد است.
سرانجام صحنه به پایان می‌رسد و ضرغامی و میهمانانش پس از تماشای صحنه تصویر‌برداری شده از طریق مونیتور، بازدیدی کوتاه از سایر دکورهای سریال «نردبام آسمان» دارند.
ضرغامی از علی اکبری می‌پرسد که آیا این دکورها به سریال دیگری هم تعلق داشته‌اند و تهیه‌کننده پاسخ می‌دهد که خیر، تمامی این دکورها برای این سریال ساخته شده‌اند.
بازدید ضرغامی از کوچه‌های تنگ سمرقند و کاشان با گفت‌وگویی کوتاه با بازیگرانی چون حسن پورشیرازی، انوشیروان ارجمند، داریوش کاردان، برزو ارجمند، محمدرضا داوود‌نژاد و حسین معلومی همراه می‌شود و حتی پورشیرازی به خنده می‌گوید: که شخص دیگری را دار بزنید من برای این کار وقت ندارم.
بازدید از لوکیشن‌ها برای خبرنگاران نیز فرصت مغتنمی است تا علاوه بر رییس سازمان صدا‌وسیما به سمت دکتر ولایتی، حسین مظفر و حسن اسلامی‌مهر (رییس مرکز سیما فیلم) بروند و پرسش‌های خود را با آنان در میان بگذارند.
سرانجام بازدید به پایان می‌رسد و همگی ساعتی را دکور رصدخانه دور هم جمع می‌شوند.
سخنرانی‌ها حدود ظهر به پایان می‌رسد و رییس سازمان صدا‌وسیما به همراه میهمانانش از عوامل «نردبام آسمان» خداحافظی می‌کنند.
خورشید ظهر تابستان هوای گرم شهرک سینمایی غزالی را گرم‌تر از همیشه کرده است. درگوشه‌ای دیگر ۲۵۰ تن از هنروران مشغول آماده‌کردن سفره‌های خود هستند. آنان طبق معمول در ازای دریافت مبلغی بسیار ناچیز حاضر به تحمل تمامی این سختی‌ها شده‌اند.

کبری بختیاری، سرپرست گروه هنروران که نمی‌داند مشکلات این افراد را باید به چه کسی بگوید، خاطر نشان می‌کند که این مشکلات تنها به پروژه‌ی «نردبام آسمان» محدود نمی‌شود، بلکه در تمام فیلم‌هاو سریال‌ها به این هنروران توهین می‌شود.
او می‌گوید: به هنروران عنوان سیاهی لشگر را می‌دهند؛ درحالی که مدتی است این نام عوض شده است. به غذایشان نمی‌رسند؛ گاه از صبح تا ظهر یک لیوان آب به دستشان نمی‌دهند. هنروران سریال‌ها در ازای دریافت روزی تنها ۳۰۰۰ تا ۳۵۰۰ تومان باید این همه مشکل را متحمل شوند. » تصویربرداری سریال «نردبام آسمان» شش ماه دیگر به پایان می‌رسد و پس از آن گروه سازنده‌ی این سریال به شهرکاشان می‌روند تا صحنه‌های خارجی و سکانس‌های مربوط به راوند کاشان را تصویربرداری کنند. گروه سازنده‌ی این سریال هم‌چنین مدتی را در شهرک سینمایی دفاع مقدس می‌گذرانند.
قرار است بازیگرانی جدیدی هم به این مجموعه‌ی ۱۳ قسمتی اضافه شوند و در فاز بعد که در شهر سمرقند اختصاص دارد، تمامی بازیگران به جز غیاث‌الدین جمشید کاشانی که نقش آن را وحید جلیلوند بازی می‌کند، تغییر خواهند کرد.
تابه حال بیش از ۳۰۰ دقیقه از «نردبام آسمان» تدوین شده است که حدود ۶ قسمت می‌شود. اما با گرفتن صحنه‌های خارجی کاشان این ۶ قسمت به طور کامل آماده‌ی پخش می‌شود.
«نردبام آسمان» وقایع زندگی منجم و ریاضیدان بزرگ ایرانی غیاث‌الدین جمشید کاشانی، بنیانگذار رصدخانه‌ی سمرقند را از بدو تولد تا لحظه‌ی مرگش به دست سربازان مغول روایت می‌کند.
وحید جلیلوند (درنقش بزرگسالی غیاث‌الدین)، حسن پورشیرازی، اکبر عبدی، شبنم قلی‌خانی، میرحسین معلومی، داریوش کاردان، زهرا سعیدی، ملیحه نیکجومند و … گروه بازیگران این سریال را تشکیل می‌دهند، (عوامل پشت دوربین نیز عبارتند از: مرتضی غفوری (مدیر تصویربرداری)، ایرج رامین‌فر (طرح صحنه و لباس)، فریور رضایی (تدوینگر)، سیامک نیازی (صدابردار)، محسن بابایی (طراح گریم)، محسن روزبهانی (مسوول جلوه‌های ویژه)، محمدرضا درویش (سازنده‌ی موسیقی) و علی غفاری (مدیرتولید مجموعه‌ی تلویزیونی «نردبام آسمان» توسط محسن علی اکبری در مرکز سیما فیلم تهیه و تولید می‌شود.