تخریب­‌‌های توخالی

تخریب­‌‌های توخالی

ایران > سیاست‌خارجی – سید جلال دهقانی فیروزآبادی:
هفته گذشته رهبر معظم انقلاب به صراحت با انتقاد شدید از کشوری که حزب‌الله را محکوم کرده است، بر نقش مهم حزب‌الله لبنان در مسائل منطقه‌­ای تأکید کرده و فرمودند: محکومیت حزب‌الله در یک ورق پاره به‌وسیله دولتی فاسد، وابسته، توخالی و پوک، هیچ اهمیتی ندارد.

اشاره رهبر معظم انقلاب به بیانیه اجلاس سران کشورهای اسلامی در استانبول بود که عربستان سعودی بیانیه‌ای را علیه ایران و حزب‌الله به تصویب رساند. با توجه به این بیانیه نهایی­‌که البته قرائت نشد، ولی به تصویب رسید اولا نقش عربستان سعودی در تحولات منطقه‌­ای، سپس همراهی یا عدم‌همراهی کشوری مثل ترکیه با این سیاست‌‌ها و نهایتا ارزیابی خود را از آینده تحولات منطقه‌ای تبیین می‌کنیم.

۱) درخصوص نقش عربستان سعودی، باید بیان کرد که این کشور از همه ابزارهای منطقه‌ای و جهانی خود در سازمان‌های بین المللی و منطقه‌ای می‌خواهد استفاده کند تا جایگاه ایران را در همه ابعاد کاهش دهد. آن‌ها به‌دنبال هدف ناکام همایه منطقه‌ای و بین‌المللی علیه ایران هستند اما واضح است این موضوع به نفع منافع سعودی‌‌ها تمام نخواهد شد.

عربستان تلاش می‌کند تا موازنه قدرت را در منطقه به نفع خود تغییر دهد و برای این منظور از همه ابزارها استفاده می‌کند یعنی هم از افزایش قدرت نرم از طرقی که ذکر شد این موضوع را پیگیری می‌کند و هم حتی در تلاش است که قدرت سخت خود را افزایش دهد. سعودی‌‌ها تلاش برای پیشرفت اهداف نرم خود را از طریق فشار‌های دیپلماتیک مثل بیانیه‌ای که علیه ایران صادر شد دنبال می‌کنند.

محکوم کردن حزب‌الله لبنان هم که امروز با گروه‌های تروریستی ساخته و پرداخته سعودی‌‌ها مبارزه می‌کند در این زمینه تحلیل می‌شود. راه‌حل دیگر رژیم سعودی با توجه به ارتقای جایگاه ایران در عرصه جهانی، دور کردن کشورمان از شرکا و متحدان منطقه‌ای‌اش است که این موضع نیز راه به جایی نخواهد برد. تلاش برای کاهش نفوذ منطقه‌ای ایران نیز در همین زمینه ارزیابی می‌شود. اما باید دانست که این اهداف تأمین نمی‌شود و حتی بیانیه‌ای که علیه ایران صورت گرفته است هم همایه منطقه‌ای علیه ایران را رقم نزد، زیرا بیانیه سازمان کنفرانس اسلامی جنبه اعمالی ندارد و فقط جنبه اعلامی دارد.

کشور‌های منطقه به‌خاطر منافع زودگذر خود و رودربایستی‌های دیپلماتیک این بیانیه را امضا کرده‌اند اما بسیار بعید است که این موضوع در عمل به نتیجه‌ای خاص برسد. همه کشو‌رها در روابط فی ما بینی به‌دنبال منافع بلندمدت خود هستند و آن را نادیده نمی‌­گیرند. البته ایران نیز می‌توانست تا قبل از برگزاری این نشست‌‌ها با راه‌های دیپلماتیک و مذاکرات فی مابینی از تصویب این بیانیه جلوگیری کند که این اقدام موکول شد به نشست نهایی که نتیجه آن عدم‌قرائت بیانیه بود که این هم به نوبه‌خود یک دستاورد بود.

۲) از سوی دیگر ارزیابی نقش کشورهای بزرگ دیگری مثل ترکیه که از ابتدا با سعودی‌‌ها همراهی داشتند هم در این تحلیل می‌تواند بررسی شود. ترکیه امروز، به رهبری اردوغان به‌نظر می‌رسد سیاست خارجی خود رابر پایه ۳اصل بنا کرده است؛ ۳اصلی که در نهایت مجبور است رویارویی با ایران را کنار گذاشته و در نتیجه سیاست خارجی ایران درخصوص مسائل منطقه‌ای به ثمر نشیند.

الف)اصل تفکیک: ترک‌‌ها بین روابط دوجانبه‌خود و موضوعات منطقه‌ای تفکیک قائل شده‌اند و این راهبرد را نیز ادامه خواهند داد. آن‌ها با توجه به اینکه در منطقه با ایران رقابت دارند و می‌خواهند قدرت نرم خود را افزایش دهند اما در روابط دوجانبه با ایران حتما منافع خود را درنظر خواهند گرفت و به‌دنبال تنش نخواهند بود.

ب)اصل موازنه: ترک‌‌ها با همکاری عربستان سعودی و همچنین تنش‌زدایی‌ای که درخصوص رابطه با اسرائیل پیگیری می‌کنند، به‌دنبال موازنه قدرت و روابط خود با تأثیر‌گذاران منطقه خود هستند که این را می‌توان یک موازنه منفی علیه ایران ارزیابی کرد. یک موازنه مثبت هم صورت گرفته است و آن هم یک نشانه داشت. آن‌چه اردوغان تلاش کرد تا بیانیه در نشست نهایی علیه ایران قرائت نشود در‌واقع یک امتیاز دهی به ایران بود؛ امتیازی که با امتیاز به عربستان سعودی همراه بود و بیانیه را در نهایت تغییر نداد. این در واقع یعنی پیگیری اصل موازنه توسط ترکیه.

ج)اصل پرهیز: شواهد نشان می‌دهد که ترکیه در مسائل منطقه اصلاً به‌دنبال رویارویی مستقیم با ایران نیست. آن‌ها هرچند به‌صورت نیابتی با ایران در سوریه در حال جنگ هستند اما هم به صلاح آن‌ها نیست و هم منافعشان تأمین نخواهد شد که با ایران، رویارویی مستقیم داشته باشند؛ ضمن اینکه منافع مهمی هم در رابطه با ایران دارند که از رویارویی با ایران حتما پرهیز خواهند کرد.

۳) اما ارزیابی ما از تحولات منطقه‌ای در آینده از تغییر موازنه به نفع ایران خـبـر می‌دهد. سعودی‌‌ها با توجه به مبانی‌ای که دارند بعید به‌نظر می‌رسد که از ایران هراسی داشته و از تلاش علیه ایران و سوریه دست بردارند. عربستان تمام تلاش خود را می‌کند که سوریه‌ای بدون اسد و بدون ایران شکل بگیرد اما باید بیان کرد که سعودی‌‌ها را در این موضوع نه ترکیه یاری خواهد کرد و نه حتی حکومت فعلی مصر.

برای این موضوع می‌توان به دلایلی اشاره کرد؛ مهم‌تر از همه منافع ترکیه و کشور‌های مشابه از همکاری با ایران است که تحت‌تأثیر این موضوع قرار نخواهد گرفت. ترکیه و مصر و دیگر کشور‌‌ها از تمامیت ارضی سوریه و عراق در آینده حمایت خواهند کرد زیرا به خطر افتادن تمامیت ارضی این کشور‌‌ها به ضرر کشورهای مذکور تمام خواهد شد.

از سوی دیگر تشکیل کشوری تکفیری و تروریستی در سوریه به نفع هیچ‌کدام از حکومت‌های منطقه‌ای نیست. تروریست موضوعی است که امروز ترکیه را هم در خطر قرار داده است. ترکیه ناچار است با تروریسم به‌صورت جدی مبارزه کند و این مبارزه همان رویکردی است که ایران از اول دنبال می‌کرد.به همین دلیل باید بیان کرد که با توجه به موضوعاتی که در این نوشتار به آن اشاره کردیم ترکیه از اهداف و منافع حداکثری خود در منطقه در تلاقی با منافع مشترک با ایران عدول خواهد کرد.

کارشناس مسائل بین‌الملل