تولد ۱۰ سالگی iTunes داستان انقلابی که جابز ایجاد کرد

چکیده: iTunes اپل نرم افزاری افسانه ای است که شکل خرید و فروش را در دنیای صدا و تصویر دگرگون کرد. قدرت اپل در این بوده است که از ابتدا آی تیونز را با چنان بستر قدرتمندی طراحی کند که یک تجارت چندین میلیارد دلاری را به بهترین نحو پشتیبانی کند و بتواند یک همگرایی کامل میان تمام محصولات غولی چون اپل برقرار کند.

دیدن استیو جابز وقتی روی صحنه می رود و در آن ارائه های معروفش جهان را به مشاهده وا می دارد به یک عادت تبدیل شده، و البته هر بار که نسخه جدیدی از نرم افزار معروف اپل یعنی iTunes را معرفی می کند، آن حس نوستالژیک اهالی دنیای دیجیتال را بر می انگیزاند. این نوشتار به چگونگی شکل گرفتن انفلابی که اپل با آی تیونزش در دنیای رسانه های صدا و تصویر ایجاد کرد اختصاص دارد. به نرم افزاری که بیش از هر برنامه دیگری روی کامپیوترهای اپل اجرا شده است. آی تیونزی که در طول زندگی ۱۰ ساله اش آیپاد، آیفون، و تلویزیون اپل را تغزیه کرده و کوه سی دی های موزیک را که در دهه نود اتاق ها را اشغال می کرد به دست فراموشی سپرده است.

نقطه آغاز: نپستر و پخش کننده موسیقی سوند جم (SoundJam MP). نپستر (Napster) را حتما به خاطر می آورید. همان نرم افزار معروفی که به کاربران اجازه می داد فایل های موسیقی خود را مستقیما از روی هارد دیسک خود با دیگران به اشتراک بگذارند. سال ۲۰۰۰ یود که گروه متالیکا (Metallica) از سازندگان نپستر به دلیل پخش غیر مجاز موسیقی فیلم “ماموریت غیرممکن ۲ (Mission: Impassible II)” شکایت کردند. همان موقع چراغی در ذهن استیو جابز مدیر ارشد و موسس اپل روشن شد. او اشتراک موسیقی به سبک نپستر را چیزی بسیار فراتر از یک دردسر غیر قانونی می دید و به این فکر افتاد که انقلاب نپستر را به پله های بالاتر برساند. اپل آنموقع نرم افزار پخش موسیقی QuickTime را روی کامپیوترهایش ارائه می کرد که البته در میان نرم افزارهای دیگر خیلی کارآمد نشان نمی داد، بنابراین جابز می فهمید که برای هدفش باید از نو نرم افزاری را تدارک ببیند. در نهایت اپل تمام حقوق نرم افزار قدرتمند سوند جم (SoundJam) را که در ظاهر بسیار شبیه به QuickTime بود خرید و این نقطه شروع توسعه نرم افزاری بود که دنیای موسیقی دیجیتال را برای همیشه متحول کرد.

آی تیونز ۱: آغاز انقلاب. (Jan. 9, 2001-Oct. 23, 2001) ده ماه بعد از ارائه سوند جم، در کنفرانس سال ۲۰۰۱ اپل در سانفرانسیسکو اولین نسخه آی تیونز به جهان معرفی شد. تا اینجا نرم افزار سوند جم به قیمت ۴۰ دلار به فروش می رسید اما در این کنفرانس جابز اعلام کرد همه می توانند به صورت رایگان آی تیونز ۱ را دانلود کرده و روی کامپیوتر های مک (MAC) خود نصب کنند، به این صورت بود که در هفته اول ۲۷۵ هزار نسخه از این آی تیونز دانلود شد

جملات معروف جابز در این کنفرانس:

“اپل کاری را کرده است که همیشه آنرا به بهترین شکل انجام می دهد، ساده کردن نرم افزارهای پیچیده، و در عین حال بازهم قدرتمندتر کردن آنها در کار. آی تیونز کیلومترها جلوتر از هر پخش کننده ای است که وجود دارد، و ما امیدواریم رابط کاربری (User Interface) به غایت ساده آن، افراد بیشتری را به سمت انقلاب موسیقی دیجیتال بکشاند.”

آی تیونز ۱ برای بسیاری از کاربران کامپیوترهای اپل، نقش یک ورودی به موسیقی دیجیتال را داشته است. کاربر سی دی موزیک را داخل درایو قرار می داد و آی تیونز به صورت خودکار اجرا می شد، سی دی را می خواند، آهنگ های آن را بر می داشت و داخل لیست آهنگ ها در آی تیونز جا می داد. همه چیز تمیز و به صورت خودکار اجرا می شد و همه چیز با یک کلیک ماوس کاربر در اختیار او قرار می گرفت.

آیپاد و آی تیونز ۲٫ (Oct. 23, 2001-July 17, 2002) پس از اینکه در فاصله چند ماه بیش از یک میلیون نسخه از آی تیونز دانلود شده بود، برای اپل کاملا مشخص شد که این نرم افزار بسیار انقلابی تر از آن چیزی است که فکرش را می کرد. اما چیزی که دیگران نمی دانستند این بود که آی تیونز تنها بخش اول استراتژی بزرگی است که قرار است اپل را از یک سازنده کامپیوتر صرف خارج سازد. در اکتبر سال ۲۰۰۱ استیو جابز بخش دیگری از سرگرمی های دیجیتال خود را که یک ابزار کوچک قابل حمل بود به همه معرفی کرد. آیپاد (همان پخش کننده موسیقی کوچک قابل حمل معروف اپل) با نسخه جدیدی از آی تیونز معرفی شد که اجازه می داد موسیقی های ذخیره شده روی کامپیوترهای اپل را به شکلی باور نکردنی به آن منتقل کرده و با خود حمل کنید.

آی تیونز ۳ و کاربران ویندوز. (July 17, 2002-April 28, 2003) پس از گذشت ۱۸ ماه از آغاز کار و دانلود ۱۴ میلیون نسخه از آی تیونز اپل ضرورتی نمی دید که تغییر خاصی در فرمول کار ایجاد کند. ارائه نسل دوم آیپاد، و کم کردن قیمت ها تغییرات کوچکی بودند که انجام شده بود. اما مسلما جمع کردن طرفداران بیشتر برای انقلاب موسیقی دیجیتال اپل کاری بود که همیشه باید انجام می شد، و جابز این کار را به بهترین نحو با ارائه آی تیونز برای سیستم عامل ویندوز انجام داد. با اینکار آی تیونز به روی میلیون ها عاشق جدید موسیقی باز می شد.

آی تیونز ۴: فروشگاه موسیقی. (April 28, 2003-Sept. 7, 2005) اگر ای تیونز ۱ یک انقلاب محسوب می شد، آی تیونز ۴ مسلما کودتایی خونین بود. چه نام دیگری می توان بر آن گذاشت وقتی نسخه چهارم تغییرات خیلی کوچکی در عملکرد داشت اما در عین حال یک وجه بنیادین به آن اضافه شده بود: فروشگاه موسیقی (Music Store)؟ این فروشگاه اولین تجربه خرید و فروش موسیقی در نوع خود بود که پایه های دنیای موسیقی را تکان داد. از همان ابتدا ۲۰۰ هزار موسیقی با کیفیت عالی از کمپانی های بسیار معروفی چون سونی، وارنر، و یونیورسال در فروشگاه موسیقی آی تیونز قرار داده شده بودند.

ارائه تصاویر گرافیکی آلبوم ها، خرید با یک کلیک، و مدیریت حقوق دیجیتالی آهنگ ها (DRM: Digital Rights Management) همه و همه خدماتی بودند که با هزینه یک دلار برای هر آهنگ در اختیار کاربران قرار می گرفتند. در عرض یک هفته یک میلیون آهنگ خریداری شد و چهار ماه بعد خریدها از مرز ۱۰ میلیون آهنگ گذشت. بعد از ۱۰ بروزرسانی این نسخه آی تیونز بیش از نیم میلیارد آهنگ در فروشگاه خود جای داده بود. اپل خود را به عنوان پادشاه بی چون و چرای موسیقی دیجیتال جا انداخته بود.

آی تیونز ۵: یک نسخه فرعی. (Sept. 7, 2005-Oct. 12, 2005) برعکس آی تیونز ۴ که بیشترین طول عمر را در میان تمام نسخ دیگر از آن خودکرده بود، نسخه پنجم موفقیتی برای اپل محسوب نمی شد. این نسخه در جستجوی میان آهنگ های فروشگاه بهینه تر شده بود، یک رابط کاربری کوچک به آن اضافه شده بود و به همراه گونه جدید و کوچک تری از آیپادها یعنی آیپاد نانو (iPod Nano) ارائه شد. اما چیزی که باعث ناامیدی طرفداران شده بود شایعاتی بود که پیش از کنفرانس اپل شکل گرفته بود. بر اساس این شایعات همه انتظار داشتند خرید و کرایه فیلم های سینمایی و سریال های تلویزیونی به فروشگاه آی تیونز اضافه شود اما در روز کنفرانس از هیچیک از این ها خبری نشد. طول عمر این نسخه فقط ۵ هفته بود و ۳۵ روز بعد اپل نسخه ششم آی تیونز را نیز ارائه کرد.

انقلاب دوم: آی تیونز ۶٫ (Oct. 12, 2005-Sept. 12, 2006) در ۳۵ روز چه تغییراتی می توان در یک نرم افزار ایجاد کرد؟! اوایل اکتبر سال ۲۰۰۵ اپل یک کنفرانس غیر منتظره را تشکیل داد و نام آنرا “یک چیز دیگر (One More Thing)” گذاشته بود. در این کنفرانس استیو جابز نسخه ششم آی تیونز را به همراه کامپیوترهای مک جدید و البته آیپاد تصویری به همگان معرفی کرد. بله شایعات به واقعیت پیوسته بودند و ۲۰۰۰ موزیک ویدئو (Music Video) به فروشگاه موزیک اضافه شده بود، همچنین سریال های تلویزیونی و انیمیشن های کوتاه استودیوی انیمیشن سازی پیکسار، و هر کدام به قیمت ناچیز ۱٫۹۹ دلار! تمام ویدئوها به گونه ای بودند که به راحتی با آیپادهای جدید هماهنگ شده و قابل نمایش در این آیپادهای تصویری بودند. در ابتدا فقط ۵ سریال از کمپانی دیسنی در فروشگاه قرار داشتند اما وقتی طی ۳ هفته بیش از یک میلیون ویدئو خریداری و دانلود شد دیگر کمپانی های بزرگ نیز مانند ام تی وی (MTV)، و ان بی سی (NBC) با اپل قرارداد بستند.

همگرایی، بزرگترین به روز رسانی: آی تیونز ۷٫ (Sept. 12, 2006-Sept. 9, 2008) در طول عمر ۷ سال و نیمه آی تیونز، نسخه هفتم بزرگترین تغییرات را در خود می دید. روش جدیدی از نمایش آلبوم ها به این نسخه اضافه شده بود، و آن روش نمایش “ورق زدن جلدها (Cover flow)” ی معروف اپل بود. آنموقع هفته ای یک میلیون ویدئو از آی تیونز خریداری می شد و منطقی بود که اپل امکان جدیدی را به آی تیونز اضافه نکند. ۷۵ فیلم از معروف ترین کمپانی های فیلم سازی به فروشگاه اضافه شد و در پایان عمر ۲ ساله نسخه هفتم آی تیونز شمار کل فیلم ها به ۲۵۰۰ رسیده بود که تقریبا فیلم های هر استودیوی فیلم سازی ای را شامل می شد.

اما چیزی که نسخه هفتم را از دیگران جدا می کرد تطبیق پذیری آن بود. آی تیونز ۷ به عنوان یک مرکز دیجیتال فعالیت می کرد که به تمام محصولات اپل مانند آیفون، آیپاد لمسی (iPod Touch)، تلویزیون اپل، سرویس های کرایه فیلم، فروشگاه نرم افزارهای آیفون، و دیگران سرویس می داد. این واقعا محشر بود. نرم افزاری که از ابتدا با چنان بستر قدرتمندی طراحی و توسعه یافته باشد که یک تجارت چندین میلیارد دلاری را به بهترین نحو پشتیبانی کند و بتواند یک همگرایی کامل میان تمام محصولات غولی چون اپل برقرار کند.

هوشمندی آی تیونز ۸٫ (Sept. 9, 2008-Sept. 9, 2009) پس از ۱۹ به روز رسانی که طی دو سال روی آی تیونز ۷ انجام گرفته بود، حالا دیگر وقت ارائه نسخه بعدی می رسید. در کنفرانس سال ۲۰۰۸ اپل نسخه هشتم را معرفی کرد که شامل قابلیت نبوغ (Genius feature) بود. به طور خلاصه این قابلیت تصادفی سازی کنترل شده پخش آهنگ ها (Controlled Randomness) و اولویت بندی آهنگ ها بر اساس علاقه کاربر را با هم مخلوط می کرد و به این صورت منبع آهنگ های شما را به یک رادیوی شخصی سازی شده تبدیل می نمود. الگوریتم طراحی شده توسط اپل مجوعه ای از علایق و اولویت های کاربر را جمع می کرد، همچنین علایق میلیون ها کاربر دیگر را، آنها را با هم مخلوط می کرد و نتیجه را به شما برمی گرداند. به غیر از این تغییرات و بهینه سازی های کوچک دیگری نیز در آی تیونز ایجاد شده بود که به عنوان مهمترین آنها می توان از پشتیبانی از ویدئوهای کیفیت بالای HD نام برد.

کتابخانه آی تیونز۹٫ (Sept. 9, 2009-Sept. 1, 2010) یکسال بعد از ارائه آی تیونز ۸ نوبت به نسخه بعدی رسیده بود. این نسخه یک به روز رسانی کلی در ظاهر آی تیونز را شامل می شد که آنرا متناسب با قرن بیست و یکم می کرد، برنامه افزایش سرعت چشمگیری پیدا کرده بود و تغییراتی اساسی در فروشگاه را نیز در بر می گرفت. بعد از موسیقی و ویدئو، از این نسخه کتاب های دیجیتال به فروشگاه اضافه شده بودند. با باز شدن فروشگاه آی تیونز با صفحه ای شخصی شده برای کاربر مواجه می شوید که نحوه نمایش ارتقا یافته ای از محصولات را شامل می شود. همچنین قابلیت مرور سریع محصولات نیز به آن اضافه شده بود.

آی تیونز ۱۰: شبکه اجتماعی موسیقی محور. آخرین نسخه ارائه شده از آی تیونز تا زمان نگارش این نوشتار نسخه دهم است که در ۱ سپتامبر ۲۰۱۰ به جهان معرفی شد. اپل با ارائه این نسخه باز هم گامی بزرگ به جلو برداشته است و آن کشاندن آی تیونز افسانه ای به دنیای شبکه های اجتماعی است. البته شبکه اجتماعی به سبک اپل و استیو جابز. این قابلیت که پینگ (Ping) نام گذاری شده است یک سیستم شبکه اجتماعی بر مبنای موسیقی است که به کاربران خود این امکان را می دهد که هنرمندان مورد علاقه خود را دنبال کنند و از جدیدترین پست های دوستان پینگی خود آگاه شوند. این سیستم از قابلیت شبکه اجتماعی به بهترین شکل در ارائه پیشنهادهای موسیقی به کاربران و گرم کردن بازار موسیقی استفاده می کند.

پس از موفقیتهای چشم گیر شبکه های اجتماعی مانند فیسبوک و توییتر بدون شک انتظار این می رفت که اپل نیز وارد این گود شود، و وقتی در همان ابتدای ارائه آی تیونز ۱۰ بیش از یک میلیون کاربر از ۲۳ کشور جهان به عضویت پینگ درآمدند مشخص شد که اپل باز هم قدم بزرگی برداشته است.

قدرت اپل و موسس افسانه ایش استیو جابز همیشه در شناخت نیاز بازار، و پاسخگویی به آن ها به ساده ترین شکل و بهترین شکل آن بوده است. اپل به این معروف است که تمام محصولاتش با هم در هماهنگی کامل هستند و این را به مقدار بسیار زیادی مدیون آی تیونزی است که ۱۰ سال است بستر تمام سخت افزارهای ساخت اپل بوده است. فیلم زیر بخشی از کنفرانس معروف اپل است که در آن آی تیونز ۱ توسط استیو جابز معرفی می شود: (فیلم روی سرورهای یوتیوب قرار دارد،