زندگی با بیماران روان‌پریش

نشانه‌‌های بیماری

دکتر مرتضی کریمی، روانپزشک در گفت‌وگو با جام‌جم درباره این بیماری می‌‌گوید: اسکیزوفرنی یا روان‌پریشی بیماری مزمن مادام‌‌العمری است که به درمان مداوم نیاز دارد. معمولا از ده سالگی شروع و در ۲۰ تا ۲۵ سالگی به اوج می‌‌رسد. بیماری‌ای است که بیش‌تر به شرایط زیستی بدن وابسته است و تا حدود زیادی ریشه‌‌ وراثتی دارد. گاهی در بعضی خانواده‌‌ها می‌‌بینیم چند بیمار اسکیزوفرنی وجود دارد. در این بیماری در چهره، ‌تفکر، گفتار، درک، قضاوت و شناخت نسبت به بیماری اختلال ایجاد می‌‌شود. بیماران تصور می‌‌کنند توهمات‌شان واقعی است که در واقع نوعی درک بدون محرک است. آن‌ها چیزهایی می‌‌بینند، می‌‌شنوند، می‌‌بویند و لمس می‌‌کنند که برای دیگران غیرواقعی است. گاهی هذیان می‌‌گویند و معمولا هم برای درمان مراجعه نمی‌کنند.

نیازهای بیماران اسکیزوفرنی

دکتر فریده حمیدی، دانشیار روان‌شناسی دانشگاه شهید رجایی می‌‌گوید: بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی، انسانی است با تمام نیازهایی که هر انسانی دارد. اینها نیاز به عواطف، امنیت، تعلق و همه ابعاد وجودی یک انسان سالم را دارند، اما گاهی نیاز این افراد مضاعف است. مثلا نیاز به آرامش، امنیت و احساس تعلق در این افراد باید به صورت قوی‌تری تأمین شود. این بیماری انواع مختلفی دارد که ازجمله آن‌ها اسکیزوفرنی پارانوئید است که زمینه‌‌های بدبینی، سوءظن و توهم در این افراد بسیار بالاست. در این افراد احساس امنیت نسبت به دیگران خیلی بیش‌تر باید تأمین شود. بعلاوه چون تحت دارودرمانی هستند عوارضی در بدنشان ایجاد می‌‌شود که نیاز آن‌ها را به ورزش، استراحت، تغذیه مناسب و ارج بیش‌تر می‌‌کند. مثلا دروغ گفتن به یک فرد سالم شاید آن‌قدر عوارض نداشته باشد که وقتی به این بیماران دروغ گفته شود.

چگونگی درمان

دکتر کریمی مهم‌ترین روش درمان این بیماران را دارودرمانی می‌‌داند و معتقد است پشتیبانی پدر، مادر و خانواده و در مرحله بعد روان‌درمانی و در نهایت مراقبت مددکاران و کاردرمانی و… راهکار مقابله با این بیماری است. وی تأکید می‌‌کند: ۸۰ درصد این بیماران در صورت درمان مناسب آن‌قدر بهبود می‌‌یابند که خودشان بتوانند مراقبت از خود را به عهده بگیرند و زندگی خوبی داشته باشند. بقیه بناچار باید در مراکز مراقبتی به صورت شبانه‌روزی تحت درمان باشند.

زندگی با بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی

سرای نکویی، وابسته به موسسه خیریه آسیب‌دیدگان اجتماعی، کار خدمات رسانی به بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی را به طور رایگان به عهده دارد. در این سرا ۴۸۰ بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی و اختلالات خلقی (عمدتا دوقطبی) وجود دارد که زیر نظر متخصصان خدمات گوناگون روان‌‌شناسی، روان‌پزشکی، درمانی و اجتماعی دریافت می‌‌کنند.

نادر منصوری، کارشناس ارشد روان‌شناسی و از کارشناسان سرای نکویی که روز و شب خود را با این بیماران می‌‌گذراند به جام‌جم می‌‌گوید: این بیماران بشدت نیازمند پشتیبانی اجتماع و خانواده هستند. ما در سرای نکویی پیوند این بیماران با خانواده را برقرار می‌‌کنیم؛ زیرا بدون این پشتیبانی‌‌ها، درمان‌‌های دارویی نیز چندان اثربخش نخواهد بود.

زندگی با این بیماران به علت مشکلات رفتاری، ذهنی و گاهی از دست دادن مهارت‌‌های مراقبت از خود بسیار دشوار و طاقت‌فرساست، ولی در صورت پشتیبانی از سوی اطرافیان و بویژه خانواده، با دارو درمانی می‌‌توانند به زندگی عادی برگردند. وی می‌‌افزاید: ما در سرای نکویی کارگاه‌‌های مختلف قالیبافی، منبت‌کاری، سفالگری و صنایع دستی را برای مددجویان آماده کرده‌ایم تا زمینه بازگشت آن‌ها به اجتماع را فراهم کنیم.

از این بیماران اَنگ‌زدایی شود

منصوری تصریح می‌‌کند: بسیار مهم است از این بیماران انگ‌زدایی شود. اینها از انگی که از سوی اجتماع می‌‌خورند بشدت رنج می‌‌برند. برخی ابتدا بیماری را پنهان می‌‌کنند و وقتی شدید می‌‌شود به فکر درمان می‌‌افتند.

شوربختانه در جامعه بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی را افرادی پرخطر می‌‌دانند، در صورتی که لزوما این طور نیست. خیلی‌هایشان تحصیل کرده‌اند. میان این بیماران افرادی داریم که شاعر، نویسنده و مترجم هستند.

فقط مغز این افراد دچار آشفتگی شده، انتقال دهنده‌‌های عصبی در اینها درست کار نمی‌کند و نتیجه این می‌‌شود که فرد دچار اختلال در زندگی اجتماعی‌اش می‌‌شود که معمولا به ترک تحصیل، از دست دادن شغل و شکست در زناشویی منجر می‌‌شود.

روان‌شناس سرای نکویی درخصوص زندگی این بیماران می‌‌گوید: با این که زناشویی حق هر انسانی است، ولی معمولا این بیماران زناشویی نمی‌کنند.

زناشویی فرآیندی اضطراب‌زاست و این اضطراب می‌‌تواند شدت بیماری را در این افراد افزایش دهد. با این حال در صورت دریافت خدمات درمانی و پشتیبانی خانواده و پذیرش اجتماعی، بیمارانی داریم که زناشویی کرده‌اند، بچه دارند و زندگی خوبی را سپری می‌‌کنند.

نقش جامعه رسانه‌‌ها

این کارشناس ارشد روان‌شناسی با تأکید بر نقش رسانه‌‌ها در کمک به این بیماران می‌‌گوید: این که به محض وقوع یک جنایت حدس و گمان‌‌های بی‌پایه‌ای مطرح می‌‌شود که «متهم به اسکیزوفرنی مبتلا بوده» و بلافاصله این موضوع در رسانه‌‌ها منتشر می‌‌شود، به تقویت تصور نادرست اجتماع نسبت به این بیماران دامن می‌‌زند. در صورتی که ممکن است با تحقیق بیش‌تر این فرضیه رد شود، اما اصلاح تصور جامعه دیگر ممکن نیست. منصوری می‌‌افزاید: گاهی دیده شده فرد مبتلا به اسکیزوفرنی که به مواد مخدر اعتیاد داشته دست به ارتکاب جرم‌زده است که البته این موضوع را در برخی معتادانی که بیماری اسکیزوفرنی هم ندارند ممکن است شاهد باشیم. در این شرایط احتمال رفتار پرخطر در اینها بیش‌تر می‌‌شود.

وی درخصوص مشاغلی که می‌‌توان به این بیماران سپرد، می‌‌گوید: مشاغل دفتری، خدماتی، صنایع دستی و… ازجمله کارهایی است که این افراد می‌‌توانند بخوبی از پس آن برآیند. حتی در سرای نکویی عده‌‍ای از این بیماران که وضع مناسبی دارند، مراقبت از برخی مددجوها را به عهده دارند و مثل کارمندان عادی حقوق ماهانه دریافت می‌‌کنند.

منصوری تأکید می‌‌کند: این بیماران پشتیبانی بیمه‌ای و حقوقی خاصی به عنوان شهروند ندارند و آن‌چه تحت پوشش بیمه قرار می‌‌گیرد بسیار جزئی است.

کاظم کوکرم

دانش و سلامت