ماهی قرمز را در رودخانه رها نکنید!




رییس آموزشکده محیط زیست در آستانه نوروز هشدار داد: شهروندان از رهاسازی ماهیان قرمز در رودخانه‌ها برای جلوگیری از صدمات جبران‌ناپذیر به آبزیان جدا خودداری کرده و این گونه را در محیط‌های آبی بسته همچون استخرها و حوضچه‌ها رها کنند.


دکتر فاضل در گفت‌وگو با ایسنا، گفت: ماهی طلایی، ماهی حوض با نام علمی Carassius auratus، بومی کشورهایی چون چین، ژاپن، هنگ کنگ، لائوس و ماکائو است که امروز در اکثر کشورها وجود دارد و حتی تا قاره آمریکا نیز گسترش یافته است.


وی در خصوص نحوه ورود این گونه ماهی‌ها به کشور گفت: این گونه احتمالا یا از طریق تحقیقات جهت مطالعات آزمایشی در فیزیولوژی، بیوشیمی، رفتارشناسی و دیگر موارد در محیط‌های محلی رهاسازی شده، یا به عنوان یک ماهی تزئینی و اکواریومی به دلیل آن که بسیاری از نواحی کشور در طول سال دارای آب‌ها‌ی گرم است و ماهی طلایی که در استخرهای پرورشی ماهیان تزئینی نگهداری می‌شود، ممکن است به آسانی از طریق دور انداختن یا فرار به آب‌های طبیعی وارد شود یا به طور تصادفی و اتفاقی همراه با گونه‌های مطلوب گرم آبی به داخل کشور راه یابد.


رییس آموزشکده محیط زیست زمان ورود این گونه ماهی به کشور را نامشخص عنوان کرد و گفت: اندازه و حداکثر طول و وزن ثبت‌شده این گونه در ایران ۳۵ سانتیمتر و ۲/۱ کیلوگرم و حداکثر طول و وزن ثبت شده آن در جهان ۵۹ سانتیمتر و ۳ کیلوگرم است.


وی با اشاره به این که زیستگاه این گونه ماهی آبهای شیرین و تا حدی آب شور، قسمت‌های پایینی رودخانه‌ها، تالابها و دریاچه‌ها، مناطق گرم است، در خصوص رفتار آن گفت: این گونه نسبت به تغییرات شرایط محیطی مثل شوری، گل‌آلودگی، دمای آب، اکسیژن و آلودگی‌های محیطی بسیار مقاوم است و اکثرا زیست در کمتر از ۱۰ متر را ترجیح می‌دهد.


فاضل غذای عمده این ماهی را گیاه عنوان کرد و به ایسنا گفت: اما در رژیم غذایی این گونه، جانوران کف‌زی چون حشرات و سخت‌پوستان نیز مشاهده می‌شود.


وی با اشاره به این که این ماهی در فصل بهار تولید مثل می‌کند، گفت: این گونه، از اسپرم فقط برای تحریک تکامل تخم استفاده می‌کند (gynogenesis) البته این تحریک می‌تواند توسط اسپرم گونه‌های دیگر آبزیان نیز صورت گیرد. به همین دلیل در برخی نواحی ماده‌ها جمعیت غالب را تشکیل می‌دهند.


رییس آموزشکده محیط زیست افزود: تخم‌های این گونه، لابه‌لای گیاهان آبزی گذاشته می‌شود و از آن‌ها لاروپلاژیک خارج شده و یک جمعیت کوچک این گونه در عرض ۴/۴ – ۴/۱ سال می‌تواند دو برابر و در سن ۴ – ۲ سالگی بالغ شود.


وی در خصوص خطرات ناشی از رهاسازی این گونه در طبیعت و خارج از اکوسیستم خود به ایسنا گفت: ایجاد تغییرات در زیستگاه به طوری که ماهی طلایی به دلیل تغذیه از گیاهان باعث کاهش و از بین رفتن گیاهان آبزی‌شده و این موجب کاهش پناهگاه لاروها، ماهیان کوچک و همچنین کاهش جمعیت بی‌مهرگان مورد تغذیه دیگر ماهیان اقتصادی دارد. از طرف دیگر ماهی حوض هنگام تغذیه باعث گل‌آلودگی آب می‌شود و این امر سبب کاهش نفوذ نور در آب و توقف رشد گیاهان و در نتیجه خفه شدگی بی‌مهرگان کف‌زی، بازیابی راحت فسفات شده که این تغییرات به نوبه خود ماهیان بومی را تحت تاثیر قرار داده و موجب کاهش و حتی حذف بعضی از آن‌ها می‌شود.


فاضل بحث رقابت غذایی را یکی دیگر از خطرات ناشی از رهاسازی این ماهی در محل‌های خارج از زیستگاه اصلی عنوان کرد و به ایسنا گفت: رقابت غذایی و مکانی ماهی حوض با ماهیان بومی باعث کندی تغذیه و تولید مثل ماهیان بومی می‌شود چرا که این گونه بسیار مقاوم و فرصت‌طلب است.


وی به توقف رشد دیگر گونه‌ها از طیق سازگاری این‌گونه با محیط و گسترش سریع جمعیت آن‌ها در محیط زیست جدیدشان اشاره کرد و گفت: این امر در دریاچه سیستان قابل مشاهده بود و با توجه به این مهم، این گونه ممکن است گونه‌ای بومی را از طریق جمعیت زیاد خود و کاهش اکسیژن تحت تاثیر قرار دهد.


به گفته این کارشناس محیط زیست تغییرات ژنتیکی به دلیل نوع ویژه تولید مثل ماهی حوض ماده (gynogenesis) و باروری تخم‌ها توسط اسپرم گونه‌های دیگر همچون کپور بدون ترکیب ژنتیکی و کاهش موفقیت‌های تولید مثلی دیگر گونه‌ها از دیگر خطرات رهاسازی این ماهی در محل‌های خارج از زیستگاه اصلی و رودخانه‌هاست.


وی با اشاره به احتمال انتقال انگل‌ها و بیماری‌ها از این گونه به محیط گفت: معرفی یک گونه جدید به یک منطقه باعث ورود بیماری‌های جدید از طریق گونه‌های غیربومی شده و این امر موجب از دست رفتن مکانیزیم‌های دفاعی گونه‌های بومی در برابر بیماری‌های بومی می‌شود.


فاضل همچنین تصریح کرد: ماهی طلایی با داشتن بیش از ۳۲ نوع بیماری معروف (۱۵ بیماری انگلی، ۸ بیماری باکتریایی، ۵ بیماری ویروسی، ۲ بیماری خارجی، ۲ بیماری با منشأ نامشخص) تاثیرات منفی بر روی جمعیت گونه‌های بومی دارد. از سوی دیگر نوعی سخت‌پوست با نام علمی Lernaea cyprinaeca اگر چه میزبان اختصاصی ندارد، ولی به نظر می‌رسد که به طور گسترده‌ای توسط ماهی طلایی گسترش یافته است که این می‌تواند تاثیرات مخربی بر روی فون ماهیان بومی داشته باشد.


رییس آموزشکده محیط زیست در پایان تاکید کرد: با توجه به این که ماهی طلایی یا ماهی حوض به صورت پرورشی در کشور تکثیر می‌شود، لذا شهروندان از رهاسازی این گونه غیربومی در رودخانه‌ها برای جلوگیری از صدمات جبران‌ناپذیر به آبزیان جدا خودداری کرده و این گونه را در محیط‌های آبی بسته همچون استخرها و حوضچه‌ها رها کنند.