“وضعیت مجموعه‌ی تاریخی چهارباغ اسفناک است”

با وجود مخالفت‌های مردم، دوست‌داران میراث فرهنگی و برخی از هنرمندان مانند استاد محمود فرشچیان درباره‌ی عبور مترو از خیابان چهارباغ، مسؤولان قطار شهری هم‌چنان بر عبور مترو از این محور تاکید می‌کنند.



به گفته‌ی قائم مقام معاونت حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، مسؤولان قطار شهری اصفهان می‌خواهند مترو را از زیر خیابان چهارباغ عبور دهند. البته آنها تاکنون نتوانسته‌اند افکار عمومی را از جمله رسانه‌ها قانع کنند که عبور مترو از چهارباغ، اثر سویی بر این محور تاریخی شامل کف اصلی خیابان چهارباغ، مدرسه‌ی چهارباغ و سی‌وسه پل ندارد.



به گزارش خبرنگار بخش میراث فرهنگی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) در اصفهان، با ریزش دیواره‌ی ایستگاه کارگر مترو در ۳۰۰ متری خیابان چهارباغ هزارجریب ـ چهارباغ بالا ـ که بر اثر آن، یک نفر کشته شد، مجری قطار شهری اصفهان وقوع چنین حوادثی را طبیعی و تکرار آن‌را در دیگر قسمت‌های مترو محتمل دانست؛ این در حالی است که بنا بر نقشه‌ی شبکه‌ی قطار شهری اصفهان که اکنون پنج خط شمال غرب به جنوب، جنوب غربی، شمالی، خط شرقی به غربی و خط جنوبی را شامل می‌شود، برخی خطوط از جمله شمال غرب به جنوب در مسیر آثار تاریخی چون مجموعه‌ی چهارباغ و خط شرقی به غربی در مسیر میدان امام (ره) قرار دارند و هنوز نیز مشخص نیست که این مسیرها چگونه می‌خواهند با این آثار روبه‌رو شوند.



هم‌چنین اگر مترو بخواهد از مسیر چهارباغ عبور کند، در این مسیر دو ایستگاه در چهارباغ عباسی ـ امام حسین (ع) و انقلاب ـ‌ و چهار ایستگاه در مسیر چهارباغ هزارجریب ـ‌ سی‌وسه پل، میرداماد، شریعتی و آزادی ـ ساخته خواهند شد که در این صورت، خروجی‌های مترو در اطراف خیابان چهارباغ در مجموع، شش ایستگاه خواهد داشت که بنا به گفته‌ی علیرضا خواجویی ـ مدیر حفظ و احیا سازمان میراث فرهنگی و گردشگری اصفهان ـ تعبیه‌ی هر ایستگاه در مسیر چهارباغ به‌دلیل داشتن هواکش‌های بزرگ، تخریب کف اصلی خیابان تاریخی چهارباغ را سبب می‌شود. به علاوه، ایجاد لرزش‌هایی هر چند خفیف ناشی از حرکت قطار با ازدحام جمعیتی بالغ بر ۶۰۰ نفر، تخریب تدریجی مدرسه‌ی چهارباغ را سبب خواهد شد.



در جای‌جای شهر اصفهان، آثار تاریخی مربوط به دوره‌های مختلفی چون سلجوقیان، تیموریان، صفویان و قاجار وجود دارند و اکنون که این شهر تاریخی با پدیده‌ی مدرن مترو مواجه است، تاکنون مسؤولان نتوانسته‌اند، به یک جمع‌بندی مشخص و قابل قبولی که حفظ آثار تاریخی را تضمین کند و از حجم ترافیک و آلودگی هوا نیز بکاهد، برسند.



احمد منتظر ـ رییس پیشین اداره کل میراث فرهنگی اصفهان ـ تصریح دارد که در طول سال‌های ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۰ مساله‌ی عبور مترو از چهارباغ یا شمس‌آبادی مطرح شده بود.



منتظر در این‌باره به خبرنگار ایسنا گفت: در اواخر سال ۱۳۷۸ پس از استعلامی که ازسوی شهرداری وقت به میراث فرهنگی درباره‌ی مترو اعلام شد، در نامه‌ای به مسؤولان شهری سه گزینه ارایه شد؛ این گزینه‌ها شامل عبور مترو از محور شمس‌آبادی، عبور آن از محور غرب خیابان چهارباغ و عبور مترو در عمق زیاد چهارباغ بود؛ در آن زمان، تاکید شد که اداره کل میراث فرهنگی اصفهان در صورت عبور مترو از این محور و از میان این سه گزینه، با عبور آن از خیابان شمس‌آبادی موافقت می‌کند.



او تصریح کرد: ‌مسؤولان شهری به دنبال فضاسازی در این‌باره، گزینه‌ی عبور مترو در عمق زیاد چهارباغ را به‌عنوان تایید میراث فرهنگی قلمداد و نسبت به اجرای مقدمه‌های عبور مترو از چهارباغ اقدام کردند که این مساله تاکنون نیز با کش و قوس‌های فراوانی روبه‌رو بوده است.



او توضیح داد: باید یک دوراندیشی درباره‌ی حفظ و حراست از آثار تاریخی در دیدگاه مسؤولان، بخصوص مسؤولان شهر تاریخی اصفهان ایجاد شود؛ چراکه پیشرفته شدن به این نیست که ما با از میان بردن آثار تاریخی خود، ادعای مدرن بودن کنیم و در هیچ کجای دنیا چنین چیزی وجود ندارد.



این استاد رشته‌ی معماری دانشگاه هنر اصفهان افزود: بیشتر شهرهای تاریخی در دنیا با حفظ سنت و آثار قدیمی خود، مرکزیت شهر مدرن را به نقطه‌ی دیگری از شهر انتقال داده‌اند؛ تا آثار تاریخی شهرها از گزند اثرات سوء در امان بمانند. در این شرایط ما می‌خواهیم، جمعیت شهری را در بافت تاریخی متمرکز کنیم.



منتظر با بیان این‌که خیال می‌کنیم، اگر چهارباغ را احیا کنیم، این محور زنده می‌شود، پرسید: آیا ما می‌خواهیم مغازه‌هایی مانند بستنی‌فروشی و جگرفروشی در طول خیابان چهارباغ ایجاد کنیم و گردشگران داخلی و خارجی را به خریدن این نوع کالاها ترغیب کنیم؟ اگر وضعیت این خیابان را بررسی کنیم، متوجه می‌شویم که این مجموعه‌ی تاریخی با چه وضعیت اسفناکی روبه‌روست.



او گفت: باید متوجه باشیم که با رونق گردشگری و صنعت توریسم، آثار تاریخی خود را می‌توان زنده کرد، نه با امکاناتی مانند عبور دادن مترو از وسط آثار تاریخی و پیامدهای سویی که نخستین آن‌ها قطع درختان خیابان چهارباغ بالا بود.



وی به وجود برج جهان‌نما در حریم میدان نقش جهان که احتمال حذف آن میدان را از فهرست آثار یونسکو درپی دارد، اشاره و اضافه کرد: ‌یونسکو با تقدیر از تخریب جهان‌نما قصد دارد، محور تاریخی اصفهان را شامل پل‌های تاریخی چهارباغ و مسجد جامع در فهرست میراث جهانی ثبت کند؛ اما یونسکو تا زمانی که به حفظ این آثار مطمئن نباشد، آن‌ها را ثبت نخواهد کرد. ازسوی دیگر، اگر یونسکو محور تاریخی اصفهان را ثبت کند، با حمایت‌های مادی و معنوی آن سازمان به احیای بافت‌های تاریخی اصفهان و جذب بیش از پیش گردشگر به این شهر می‌توان پرداخت.



منتظر با طرح این پرسش که چرا خیابان شانزه لیزه که به گفته‌ی تمام کارشناسان معماری به اندازه‌ی خیابان چهارباغ اصفهان ارزش معماری ندارد، توانسته است، گردشگر زیادی را به خود جذب کند؟ اظهار کرد: مسؤولان و مردم نباید اجازه دهند که آثار با ارزش تاریخی با کج‌فهمی برخی افراد از میان روند. همان گونه که قسمت اعظمی از محور چهارباغ شامل باغ‌ها، عمارت‌ها و کوشک‌های فراوان در زمان‌های گذشته از میان رفته‌اند و اکنون مردم از عاملان آن اقدام به بدی یاد می‌کنند.



منصور خراسانی ـ مرمت‌گر کاخ موزه‌ی چهل‌ستون ـ نیز در این‌باره به خبرنگار ایسنا گفت: زمانی، آثار تاریخی اصفهان در نظر مسؤولان ارزش و اهمیت زیادی داشت؛ چراکه افراد متخصص و با تجربه‌ای این آثار را مرمت و حفاظت می‌کردند؛ اما اکنون ۱۲ مرمت‌گر با تجربه، ۷۰۰ بنای ثبت‌شده‌ی اصفهان را مرمت می‌کنند و این آمارها به خوبی از بی‌توجهی به این بخش حکایت می‌کند.



وی افزود: در یکی از کتاب‌های تاریخی آمده است، زمانی که رضا عباسی مشغول نقاشی تابلوهای کاخ چهل‌ستون بود، شخص شاه عباس برای او شمع روشن می‌کرد تا این نقاش زبردست به کار خود ادامه دهد و ذوق و استعداد خود را به خوبی نشان دهد؛ اما اکنون برای مرمت برخی آثار چهل‌ستون باید با ماه‌ها دوندگی تلاش کنیم تا بلکه بخش کوچکی از این آثار را بتوانیم بازسازی کنیم.



او با بیان این‌که چنان‌چه مسؤولان هنردوست و هنرمند باشند، وجود آثار ارزشمندی چون چهل‌ستون، چهارباغ و دیگر بناهای تاریخی را درک و برای حفاظت آن‌ها اقدام می‌کنند، ادامه داد: ‌اگر ما آثار را اعجاب‌انگیزی مانند مسجد شیخ لطف‌الله، مسجد امام (ره)، مدرسه‌ی چهارباغ، چهل‌ستون و پل‌های تاریخی نمی‌توانیم خلق کنیم، پس نباید مقدماتی را نیز فراهم کنیم که تخریب آثار تاریخی را سبب شود و دست کم کار کنیم که این آثار از وضعیت موجودی که دارند، خراب‌تر نشوند.



خراسانی تاکید کرد: هنر زمانی شکوفا می‌شود که هنر هنرمند مورد توجه و حمایت قرار گیرد؛ ولی متاسفانه مسؤولان بدون توجه به این مقوله، اقداماتی انجام می‌دهند که نه تنها تخریب آثاری چون حمام خسرو آقا و کاروان‌سرای تحدید را درپی دارد، بلکه هنرمندان بزرگی مانند رضا عباسی دیگر ظهور نمی‌یابند.



وی تصریح کرد: تا زمانی که عزمی ملی برای حفاظت از آثار تاریخی و میراث گذشتگان در میان تمام مسؤولان و مردم به وجود نیاید، روز به روز شاهد از بین رفتن این آثار و فراموشی آن‌ها در میان نسل‌های آینده خواهیم بود.



در این راستا، محمود وفاییان ـ عضو هیات علمی دانشکده‌ی مهندسی عمران دانشگاه صنعتی اصفهان ـ نیز با منحصر به‌فرد دانستن آثار تاریخی شهر اصفهان، توجه مسؤولان و طراحان قطار شهری را به این مساله خواست و به خبرنگار ایسنا گفت: از جمله‌ی مشکل‌های اجرای ساخت تونل‌های قطار زیرزمینی اصفهان، برنامه‌ریزی، اجرای حفاری و پیش‌روی تونل در رسوبات پر آب شهر اصفهان و نیز عبور از زیر بستر زاینده‌رود است. هم‌چنین جلوگیری از ایجاد نشست و دگرشکل‌های حاصل از حفر تونل از مسائل مهم پروژه‌ی قطار شهری اصفهان محسوب می‌شود.



او اظهار داشت: اگرچه اکنون مبتنی بر محاسبه‌های دقیق و آزمایش‌های مشخص و مطمئن، وضعیت رفتاری نشست و دگرشکل‌های خیابان‌ها و ساختمان‌ها را در اثر حفر تونل زیر آن‌ها می‌توان پیش‌بینی کرد و بر اساس راه‌کارهای مطمئن، از وقوع نشست‌ها جلوگیری کرد، ولی به‌دلیل منحصر به‌فرد بودن آثار تاریخی شهر اصفهان که به همه‌ی مردم و همه‌ی دوره‌ها و حتا به فرهنگ جهان تعلق دارند، تمام کوشش طراحان و مسؤولان قطار شهری باید بر این باشد که جایگاه تونل‌های قطار شهری را در محل‌هایی طراحی و اجرا کنند که با اطمینان کامل و با فاصله‌ای مطمئن از آثار تاریخی و ساختمان‌های باستانی شهر قرار داشته باشد.